Dünyanin her tarafindan binlerce kisinin katkisi ile hazirlanmis programlar çogumuzun bilgisayarinda bas kösede yerlerini almis durumda. Bir fikir ile ortaya çikan birisi, bu fikri program gelistirmekte kullanan digeri ve bu programi daha iyi hale getirmek için degistiren ve gelistiren bir çok insan bir araya gelmekte. Sonuçta ortaya çikan yazilimlar ise göz kamastirici. Ve ne mutludur ki, bu sekilde daha birçok fikir ve program halen gelistirilmekte.

Bu sekilde uygulamalar gelistiren insanlarin büyük bir çogunlugu yazilimin sahibinin olmamasi gerektigi fikrini savunmakta. Diger yandan belirli alanlarda kapital kullanarak imtiyazlar elde etmis firmalar ise bunun aksi yönde hareket ediyor.

Benim amacim kesinlikle bu iki taraf arasinda bir karsilastirmaya gitmek degil. Burada daha ziyade yazilimlarin gerçek hayata uygulanabilirlikleri ile ilgili konusmak istiyorum.

Büyük yazilim firmalari, ihtiyaçlari analiz ederek özellikle bu ihtiyaçlara cevap verecek uygulamalar gelistirmekte. Açik kaynakli özgür yazilim (AKY) gelistiricileri ise genelde kendi ihtiyaçlari sebebi ile yazdiklari programlari digerleri ile paylasma egilimindeler. Diger bir deyisle, saptanmis genel bir ihtiyaç sebebi ile bir araya gelinip gelistirilen AKY sayisi ne yazik ki sinirli. SourceForge ve benzeri platformlarda bir araya gelen AKY programcilari gerçekten piyasadaki büyük bütçeler ile gelistirilmis uygulamalar ile asik atabilecek yazilimlara imza atiyorlar. Fakat bu yine de yeterli degil.

Büyük yazilim firmalari entegrasyon konusunda ve is hayatina yönelik çözümlerde gerçekten basarili sonuçlar elde ediyor. Kullandiginiz spreadsheet uygulamasi ile veri tabanini, veri tabani ile entegre çalisabilen içerik yöneticileri ve içerik yöneticisi ile bilgi paylasan bir web sitesi. Düsünsenize, sadece belirli bir üreticinin uygulamalarini kullanarak spread sheet uygulamanizda yeniden düzenlediginiz formül, web sitenizde yayinladiginiz yıllık ciro bilgilerinizi güncelliyor. Ve bu sadece "mümkün" degil, sistem "bunun için" tasarlanmis.

Diger yandan, UNIX uygulamalarinin bir mirasi olarak, çogu AKY sadece tek isi yapmakta. Fakat nihai amaç o isi en iyi biçimde yapabilmek. Bu sekilde küçük boyutlu ve basit uygulamalar elde ediliyor. Bu uygulamalar büyük ve hantal uygulamalara nazaran, beklenecegi gibi, islerini daha iyi yapabilmekteler. Bunun birincil sebebi yukarida degindigim "sadece tek bir isi en iyi biçimde" yapmak için tasarlanmis olmalari.

Hayir, tabi ki bu AKY ile sadece basit isleri yapabiliriz anlamina gelmiyor. Hatta bir programin çiktisi, diger programa yönlendirilerek minicik bir çok programin belirli bir is için çalismasini saglamak mümkün. Bu sekilde AKY ile mucizeler yaratilmakta. Yine ayni sekilde beklenecegi gibi sadece bu özelligi ile AKY yaninda performansi da getiriyor.

Bir ev kullanicisi, programci , sistem yöneticisi, yada kisaca zaten bilgisayarlar ile hasir nesir insanlar için AKY kullanmak zaten bir keyif. Çünkü diger uygulamalar bu esnekligi ve kullanim kolayligini onlara vermeyecektir. Ya bilgisi henüz belirli bir esik degeri asmamis kullanicilar? Iste bu noktada çatlak sesler yükselmekte.

Dev firmalar, kolay kullanimi ve bilgisayarin o karmasik yüzünü insanlardan gizlemeyi becerdiler. Bu beceri aslinda daha fazla insanin bilgisayar kullanicisi olmasini da sagladi. AKY tarafinda da benzer çabalar göze çarpmadi degil. Fakat dev firmalarin bütçeleri arabirim ile daha fazla zaman harcayabilme lüksünü onlara taniyordu. Halen AKY kullanicilarindan da böyle bir ihtiyaca dair talep gelmediginden, AKY cephesi arabirimler tarafinda sürekli daha "kasvetli" oldular.

Son zamanlarda, masaüstü sistemler konusunda, AKY gelistiricileri daha da atik davranmaktalar. Fakat asikardir ki, AKY dev firmalarin alt seviye kullanicilara verdigi rahatligi su anda saglayamamakta. AKY sistemlerin yeni nesil grafik arayüzleri eskisine nazaran harika olsa da, çita çok yükselmis durumda.

Diger tarafta ise büyük ölçekli is çözümleri için kullanilan teknolojilere ve yazilimlara bakarsak, AKY daha sansli görünüyor. Firmalarin kaynak kodlara erisiminin olmasi onlari gerçekten AKY kullanmaya yöneltmekte. Diger yandan tabi ki yazilim lisans bedellerinin de bunda büyük bir etkisi var. Bir çok AKY GPL lisansi ile son kullanicilara iletiliyor. Bu da çogu durumda yazilima ya hiç, yada çok az bir ücret ödemek anlamina geliyor.

Eğer bir e-İş çözümünü AKY bir platformda geliştirme niyetindeyseniz, ya belirli noktalarda entegrasyonu manuel yapmak durumundasınız, ya da entegrasyonu belirli sınırlar dahilinde tutmalısınız. Hele konu masaüstü uygulamaları ile entegrasyon olduğunda, çıta AKY tarafında erişilmez gibi durmakta. Fakat şunu da unutmamak gerekir ki, standartlar daha açık ve yaygın hale geldikçe, AKY tarafında da işler kolaylaşacaktır.

Şimdilik AKY platformların proje üstlenicilerine sağladığı rekabetçi teklif verme şansını hibrit sistemler ile halen kısmi olarak elde tutmak mümkündür. Bu noktada AKY sistemlerin fiyat/performans olarak güçlü olduğu sunucu yazılımlarında seçimimizi AKY'lerden yana kullanmak, burada işleyen iş mantığına veri giriş/çıkışlarını özgür olmayan platformlarda tasarlamak en mantıklı adım olacaktır.

Eklenecekler

• "coder" mantığı ve "hack"lerden, açık standartlara geçiş
• AKY platformlarda yüksek seviyeli veri taşıma mekanizmaları gerekliliği
• İnsanların daha gelişmiş yazılımlar kullanması için AKY bir şanstır.
• GPL'in getirileri
• Büyük yazılım üreticilerinin sektöre ve teknolojiye kattıkları

Özay Civelek (Yazılım Mimarı)