Dünyadaki de?i?en kullan?c? al??kanl?klar? ile beraber, Türkiye'de de internet kullan?m? ve kullan?c? isterleri her gün de?i?iyor ve geli?iyor. Sonuçta dünyadaki geli?melere bir ?ekilde ayak uydurmaya çal??an ve her?eyden önce merak etmeyi ö?renmeye ba?layan bir internet toplumu ortaya ç?k?yor. ??te bu merak internet kullan?c?lar?n? belirli ihtiyaçlar?na ula?t?r?rken, biz geli?tiricileri de daha innovatif olmaya zorluyor.

?sterseniz önce son günlerde s?kça, art?k bir anlamda da rahats?z edici düzeyde, beni bu makaleyi yazmaya zorlayan kavramlar?, olu?umlar? ve sorular? listeleyerek ba?layal?m. Sonra bu kavramlar? ve sorular? daha derinlemesine inceleyelim.

• Web 2.0 Nedir?
• Web 2.0 Teknolojileri Nelerdir?
• Klasik ama: Neden Web 2.0? :)

Nedir bu Web 2.0?

Evet, bu soru art?k baz?lar?m?z için kabus haline geldi. Zira somut bir tan?m? olmayan bir kavramdan bahsediyoruz. Her gün internette yüzlerce makale ile tan?mlanmaya çal???lan ve her seferinde yeni, farkl? boyutlar kazanan bir kavram Web 2.0.

Tabii ki basit bir tan?mlama ile ben de bu furyan?n içerisine kat?lmayaca??m. Ancak en az?ndan Web 2.0'? olu?turan ve temel te?kil eden temel kavramlar? ortaya koymak istiyorum.

• Rahat ve Kolay ki?iselle?tirilebilir kullan?c? deneyimi.
• Yuvarlak hatl?, yans?malar?n ve renk geçi?lerinin yo?un kullan?ld??? ve büyük, okunmas? rahat fontlara sahip tasar?mlar.
• Kullan?c?y? içeri?in merkezine ta??yan fikirler.
• Güncelleme ihtiyac? duymadan arka tarafta bir tak?m i?lemleri yapan sayfalar.
• Hareketli objeler, webde masa üstü uygulamalarda olan kullan?m rahatl???.

E?er web siteniz yukar?daki özelliklerin bir kaç?na veya hepsine sahipse Web 2.0 bir siteye sahip oldu?unuzu söyleyebiliyorsunuz. Ancak bu ve bunlar gibi bir çok kavram? bir tarafa b?rak?rsak, Web 2.0'? ?ekilendiren ?ey asl?nda kullan?c? deneyiminin ta kendisi.

Benim gibi geli?tiricilerin Web 2.0 konusundaki genel tan?m? ise, tabii ki, kullan?lan teknolojiler ve bunlar?n kullan?c? deneyimi üzerindeki etkisi ile alakal? oluyor. En kaba tabiri ile bu tan?m: "Her yeri ayr? oynayan, dinamik altyap?l?, kolay güncellenebilir Web siteleri" olarak ortaya ç?k?yor.

Peki nelerdir Web 2.0 Teknolojiler?

Asl?nda bu teknolojileri öncelikle sunucu ve istemci taraf?ndaki teknolojiler olarak ikiye ay?rmak gerekti?ini san?r?m.

Sunucu taraf?ndaki dinamizmi sa?layan teknolojiler

• PHP, ASP.NET, JSP, Ruby gibi dinamik programlama dilleri,
• MySql, Mssql, Pgsql gibi veritabanlar?,

olarak ortaya ç?karken istemci taraf?nda

• Ajax, DHTML, JSON gibi kavramlar
• Prototype, Mootools, Rico gibi Ajax tabanl? geli?tirici platformlar?
• CSS, XHTML yo?un tasar?mlar

olarak ?ekilleniyorlar.

?imdi akla hemen gelebilecek soru "Bu teknolojilerin ço?u zaten hali haz?rda olan teknolojilerdi. Bunun neresi yeni ve neden Web 2.0?" olabilir. Bu soruyu cevaplamak için önbilgiye ihtiyac?m?z var.

Bugün bu teknolojilerin temelini ortaya koyan, webde, sunucu taraf?nda dinamik programlaman?n a?a?? yukar? 10 senelik bir geçmi?i var. Bu süre içerisinde tabii ki geli?en kullan?c? ihtiyaçlar? ile beraber bir çok farkl?la?ma sa?land?. Ancak temel olan bu teknolojilerin hep kullan?c? ile ileti?im içerisinde olan ve interaktivite sa?layan arayüzlere dönü?me amaçl? olmas? ve bu zorunlulu?u ta??mas? idi.

Genel anlamda bu süreç içerisinde de?i?en ise, bu teknolojilerin geli?tiriciler için sa?lad??? kolayl?klar ve ne kadar h?zl? uygulama geli?tirilebilir hale geldikleriydi. Son olarak geldi?imiz nokta ise Ruby on Rails gibi frameworkler ile dakikalar içerisinde geli?tirilebilen uygulamalar oldu.

?stemci taraf?nda ise, asl?nda uzunca bir süredir baz?lar?m?z?n kulland???, baz?lar?m?z?n ise fikir sahibi oldu?u XML RPC post tabanl?, bir tak?m ?eyleri sayfalar? güncellemeden yapabilen teknolojiler ?ekillendi ve toplu olarak bir isme ula?t?lar: Ajax.

Aç?k kaynak komünitesinin  yo?un çabas? ile ortaya ç?kan ve dünyan?n dört bir yan?ndan geli?tiricilerin oldu?u gibi Türk geli?tiricilerin be?enisine sunulan onlarca leziz Ajax platformu da i?in cabas? tabii.

Bu noktada de?inmeden geçemeyece?im: asl?nda y?llard?r bu teknolojileri bir ?ekilde kullan?yor olmam?za ra?men, neden bir isme kavu?tuktan sonra bu kadar popüler hale geldiklerini merak ediyorum.

Ajaxla ilgili küçük bir kaç bilgiyi de burada verirsek yararl? olacak san?r?m. Öncelikle bu ismin yarat?c?lar?n?n her zaman her yerde söyledikleri bir ?ey var: "It's not AJAX, It's Ajax" yani "Ajax bir k?saltma de?il. Bu sebeple bütün harflerini insan?n surat?na ba??r?r gibi kocaman yazmay?n". Bir di?er konu da nas?l okundu?u. Yarat?c?lar? "Eyjaks" ?eklinde bir fonetik ile okurken, dünyada "Ayjaks", "Ajaks" ve ünlü futbol tak?m?ndan dolay? "Ayaks" ?eklinde versiyonlar? var. Ben her ne kadar futboldan çok anlamasam da "Ayaks" demeyi seviyorum san?r?m.

Neden?

Temel olarak teknolojisinden ve temel etmenlerinden bahsettikten sonra, kullan?c? deneyimi kavram?n? da biraz daha derinlemesine incelemek gerekti?ini dü?ünüyorum.

Web'i ?ekillendiren asl?nda kullan?c? deneyimidir. Bugün geldi?imiz noktada, biz geli?tiricilerden çok, son kullan?c?n?n hayal gücü ve beklentilerinin etkisi var. Evet, en önemlisi de hayal gücü. Zira teknolojinin ve bunu olu?turan küçük temellerin içine k?s?l?p kalan geli?tiriciler, ancak son kullan?c?lar "peki ben bunu çeksem, buraya b?raksam olmaz m??" dedi?inde, sonra birileri bunu uygulamaya geçirdi?inde fark?na var?yor. Sonuç olarak internet geli?tiricilerinin asl?nda bir anlamda hayal gücü geni? birer internet kullan?c?s? olmas? da olmazsa olmazlar aras?nda yer al?yor.

Kullan?c? deneyiminden hemen sonra, kullan?c?y? içeri?in merkezine ta??mak geliyor. Bugün web pazarlamas?nda da her?eyi de?i?tiren ?ey bu. 2005 y?l?n?n sonuna do?ru ba?layan ve bugün etkisini yo?un olarak hissetti?imiz kullan?c?y? içeri?i üretmeye zorlayan servisler her geçen gün art?yor. Asl?nda genel olarak internet trafi?ini de ?ekillendiren servisler bunlar zaten.

E?er bizim amac?m?z da bu de?i?en dünya düzeninde bir yer edinmek ise, en az?ndan Web 2.0 teknolojilerine a?ina olmal?y?z. Kullan?c?y? ön plana almal? ve her?eyden önce onlar?n fikirleri ile projelerimizi ?ekillendirmeliyiz.

Daha sonras?nda bu bilgi devinimine, kullan?c? deneyimine ve teknolojiye de bir ?ey katabiliyorsak mutlu uyuyabilece?imizi dü?ünüyorum.

 

Konu ile ilgili linkler:

Son kullan?c?:

http://www.blogv2.com (Web 2.0 takipçisi)
http://www.webrazzi.com (Arda Kutsal'?n inceleme blog'u)

Geli?tirici:

http://mootools.net
http://openrico.org
http://ajaxian.com

Biz neler yapt?k? :

http://www.pazarmetre.com
http://www.jetium.com
http://www.guncem.com

 

Hakan Emrah OLGUN
CTO, Techinox InfoTech